Մեսրոպ Մաշտոց

ՄեսրոպՄաշտոցըհայոցգրերիստեղծողնէ, հայերենինքնուրույնևթարգմանականգրականությանսկզբնավորողը, հայգրչությանուհայագիրդպրոցիհիմնադիրը, հայերենիառաջինուսուցիչը:ԾնվելէՎարդանանունովկիսաազնվականիընտանիքում: Ստացելէհունականկրթություն, տիրապետելէնաևասորերենին, պարսկերենին, վրացերենին: Մոտ 389 թ. հաստատվելէՎաղարշապատում, աշխատելէարքունիքում՝ատենադպիր,թարգմանիչ, այնուհետևնվիրվելռազմականգործին: 394 թ. դարձելէվանական, իրաշակերտներիհետԱստվածաշունչըբանավորթարգմանելէհայերեն՝հասկանալիդարձնելուհամար:Այդառաքելությանլրջորենմտահոգվելէերկրիվիճակով, գիտակցելլեզվի, եկեղեցու, դպրոցի, հարցերով. Հայաստանիպարսկական (387 թ. ՀայաստանըբաժանվելէրՊարսկաստանիևԲյուզանդիայիմիջև) ուժեղանումէրպարսկերենիազդեցությունը, իսկբյուզանդականմասումհունարենըդարձելէրպետականլեզու: Հայությունըկորցնելուվտանգիցփրկելունպատակով՝Մաշտոցըկազմելէհրատապծրագիր՝հայերենթարգմանելքրիստոնեականգրքերը, քարոզչությունանելհայերենով, ինքնուրույնհայերենգրականություն:ՄաշտոցիայսծրագիրնխրախուսելենՀայոցկաթողիկոսՍահակՊարթևըևՎռամշապուհարքան:ԱսորիքումԴանիելանունովհայերեննշանագրերկան, պալատակաշ: Մաշտոցըորոշժամանակայդտառերովհայոցլեզուէուսուցանելիրաշակերտներին, սակայնպարզվելէ, որայդնշանագրերըբավարարչափովչենհամապատասխանումհայերենիհնչյունականհամակարգին: ՍահակՊարթևիերաշխավորությամբևՎռամշապուհարքայիհրամանովՄաշտոցնիրմիխումբաշակերտներիհետուղևորվելէԱսորիք, եղելամիդ, ՍամոսատևԵդեսիաքաղաքներում, ձեռնամուխէեղելհայերենտառերստեղծելուգործին: ՄաշտոցիաշակերտԿորյունիվկայությամբ՝ 405 թ. «նաիրսուրբաջովհայրաբարծնեցնորուսքանչելիծնունդներ՝հայերենլեզվինշանագրեր»:Մաշտոցնորոշելէհայերենիհնչյուններիիրականհամակարգը՝առաջնորդվելովմեկհնչյունին՝մեկտառսկզբունքով, յուրաքանչյուրտառիտվելանուն (այբ, բեն, գիմ…), թվայինարժեք (Ա = 1, Ժ = 10, Ճ = 100, Ռ = 1000…), սահմանելգրության՝ձախիցաջուղղությունը: Մաշտոցյանկատարյալայբուբենինմիջնադարումավելացվելենմիայն«օ»և«ֆ»տառերը: Նորտառերնուսուցանելէիրօգնականներինևայնտեղհունականկրթությունստացողպատանիներին, իսկ 2 աշակերտների՝ՀովհանԵկեղեցացուևՀովսեփՊաղնացուհետձեռնարկելէԱստվածաշնչիհայերենթարգմանությունը՝սկսելովՍողոմոնիառակներից:406 թ. նորաստեղծգրերովՄաշտոցըվերադարձելէՀայաստան: ՆրանմեծցնծությամբենդիմավորելՎաղարշապատմայրաքաղաքում:ԳրերիգյուտիցանմիջապեսհետոերկրումծավալվելէԹարգմանչացշարժումը, ծաղկելէհայդպրությունը, հիմնվելենբազմաթիվդպրոցներ, գրադարաններ, գրչությանկենտրոններ:Կորյունիվկայությամբ՝Մաշտոցընշանագրերէստեղծելնաևվրացիներիուաղվաններիհամար:Բացիթարգմանականգործերից՝Մաշտոցըգրելէմայրենիլեզվովառաջինհոգևորբանաստեղծություններնուերգերը: Մաշտոցիունրաաշակերտներիգործունեությամբսկզբնավորվելէհայոցոսկեդարի (V դար) վիթխարիգրականմշակութայինշարժումը: ՄաշտոցըսրբացվելէդեռևսկենդանությանօրոքևդասվելՀայեկեղեցուտոնելիսրբերիկարգը: Տոնացույցումնրաանունըհիշատակվումէ 3 շարժականտոներում: ՕշականումՄաշտոցիգերեզմանիվրակառուցվածեկեղեցինսրբազանուխտատեղիէ: ՍերունդներըՄաշտոցինանվանելենԵրկրորդԼուսավորիչ,որովհետևԳրիգորԼուսավորիչըքրիստոնեացրելէհայազգը, իսկՄաշտոցնազգայնացրելէքրիստոնեությունը: ՄաշտոցիկյանքիևգործիմասինգրելեննրաաշակերտներԿորյուննուՄովսեսԽորենացին, միջնադարյանմիշարքմատենագիրներ:ՄաշտոցիանունովկոչվելենՄատենադարանը: